Komisja Europejska wywraca do góry nogami projekt gigafabryk AI

„Zamiast zapowiadanego konkursu chce zrobić przetarg europejski, gdzie mają startować firmy, a rola państw i konsorcjów ma być ograniczona do zera” – komentuje dr Dariusz Standerski, wiceminister cyfryzacji. Można powiedzieć, że w ten sposób Komisja Europejska zaprzepaściła wiele miesięcy pracy nad Baltic AI GigaFactory.

Zasady opracowane na początku bieżącego roku zakładały konkurs, w którym miały uczestniczyć państwa członkowskie wraz z konsorcjami, czyli zainteresowanymi organizacjami biznesowymi i naukowymi. „Komisja Europejska planuje obecnie przetarg europejski na gigafabryki AI; będą mogły w nim wziąć udział także firmy spoza Unii Europejskiej” – powiedział Polskiej Agencji Prasowej Dariusz Standerski, wiceminister cyfryzacji. „Polska nie składa broni w sprawie bałtyckiej gigafabryki, ale Estonia i Łotwa wycofały się z projektu” – dodał.

Zgodnie z najnowszą propozycją Komisji Europejskiej państwa członkowskie „powinny wyłożyć pieniądze z góry” na gigafabrykę AI, jeszcze przed rozpoczęciem przetargu. Pierwotnie Baltic AI GigaFactory miała kosztować 3 mld euro. 65% tej kwoty (1,95 mld euro) miało pochodzić z sektora prywatnego, a 35% (1,05 mld euro) z sektora publicznego, z tego w połowę (525 mln euro) zapewnić miała Polska, Litwa, Łotwa i Estonia, a drugą połowę (525 mln euro) – Komisja Europejska.

Obecnie wkład własny rządy Polski, Czech i Litwy mają znaleźć w swoich budżetach. W pierwotnym projekcie wkład Polski miał wynieść ok. 550 mln euro, ale nie zadeklarowany jednorazowo, tylko wydawany w latach 2027-2031. Dariusz Standerski przekazał PAP, że na początku stycznia 2026 roku planowane jest spotkanie z przedstawicielami Ministerstwa Finansów dotyczące budżetu na gigafabrykę AI.

Przypomnijmy, w czerwcu 2025 roku rządy 4 państw wraz z konsorcjum prywatnych przedsiębiorców oraz instytutów badawczych złożyła do Komisji Europejskiej wniosek dotyczący budowy gigafabryki AI. To pierwszy etap procesu – czyli formalne zgłoszenie do inicjatywy. Polska jest liderem konsorcjum.

Natomiast koncepcję ich powstania ogłoszono w lutym zeszłego roku. Wówczas Unia Europejska uruchomiła inicjatywę InvestAI wartą nawet 200 mld euro. W jej ramach 20 mld euro miało zostać przeznaczone na gigafabryki AI.

Tymczasem na przełomie listopada i grudnia 2025 roku Komisja Europejska przyjęła stanowisko w sprawie zaktualizowanego rozporządzenia dotyczącego tworzenia gigafabryk AI. Komisja uzgodniła poprawkę do rozporządzenia, które określa ramy działalności European High Performance Computing Joint Undertaking (EuroHPC JU).

Na stronach Komisji Europejskiej można znaleźć podsumowanie wniosków z dyskusji w ramach Grupy Roboczej ds. Badań Naukowych doprowadziły do ​​wprowadzenia poniższych zmian w porównaniu z pierwotną propozycją Komisji.

1. Nowe podejście jest wzorowane na obecnie stosowanej praktyce w zakresie infrastruktury EuroHPC i fabryk AI. Przewiduje ono zawarcie umowy o wspólnym zamówieniu JPA (Joint Procurement Agreement) między Euro HPC JU a państwem członkowskim w celu wspólnego zakupu czasu obliczeniowego z jedną lub kilkoma instytucjami zamawiającymi z państw członkowskich (oraz z państw uczestniczących) z wybranej gigafabryki AI. JPA stanowi podstawę, na której następnie ogłaszane jest zaproszenie do składania ofert (art. 11a i 12b ust. 3 nowej propozycji).
2. Doprecyzowane zostały warunki wykorzystania alokacji w ramach Mechanizmu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) lub innych funduszy regionalnych i strukturalnych na inwestycje w gigafabryki AI lub inne działania EuroHPC JU (z lub bez wsparcia UE). Szczegółowe informacje przedstawiono m.in. na temat procesu dotrzymania terminu RRF w sierpniu 2026 roku oraz wykorzystania środków z programów współfinansowanych z funduszy strukturalnych i regionalnych (art. 12, 12a, 12aa, 12b, 12c i 12d oraz art. 12b ust. 6, 6a, 6b, 6c i 6d).
3. W przypadku gdy wkład Unii Europejskiej ma formę uzgodnionego wcześniej gwarantowanego zakupu czasu dostępu do Gigafabryki AI, określono, że taki czas dostępu powinien odpowiadać wartości do 17% nakładów inwestycyjnych (CAPEX) całej infrastruktury obliczeniowej Gigafabryki AI. To sformułowanie uwzględnia koszty operacyjne generowane przez dostęp i pozwala uniknąć dodatkowego obciążenia konsorcjów (art. 12b ust. 4).
4. Będzie dozwolona bardziej rozproszona architektura gigafabryk AI poprzez wprowadzenie pojęć „wiele lokalizacji – jeden kraj” i „wiele lokalizacji – wiele krajów”, z zastrzeżeniem, że jedna z tych lokalizacja musi mieć rozmiar gigafabryki AI (art. 2 ust. 3i i 3j oraz 12b ust. 1a i 4). Dodatkowo doprecyzowane zostały warunki przyznawania czasu dostępu różnym beneficjentom, głównie start-up’om i firmom MŚP (art. 12b ust. 6c i 9).
5. Wprowadzono silniejsze zabezpieczenia dotyczące udziału w konsorcjach gigafabryk AI podmiotów z państw nieuczestniczących, jako sposób na „odparcie zagrożeń dla strategicznych aktywów, interesów, autonomii oraz bezpieczeństwa Unii Europejskiej” (art. 12b ust. 2).
6. Zmieniono też zasady funkcjonowania Rady Zarządzającej w celu zapewnienia, że prawa głosu Państw Uczestniczących w projekcie gigafabryki AI są dostosowane do nowych zadań przypisanych temu ostatniemu w drodze wprowadzanych zmian (art. 6).