Im bliżej do startu KSeF tym więcej krytycznych uwag

W tym tygodniu Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) wystąpiło z krytycznymi uwagami przedsiębiorców wobec Krajowego Systemu e-Faktur. W listopadzie zeszłego roku interpelację poselską w tej sprawie wysłał do Ministra Finansów Bartłomiej Pejo, przewodniczący sejmowego Zespołu ds. Wsparcia i Rozwoju Małych i Średnich Przedsiębiorstw.

Do RPO wpływają skargi przedsiębiorców w tej sprawie. Jednym ze skarżących jest Europejskie Stowarzyszenie Przedsiębiorców Turystycznych reprezentujące mikro-, małych i średnich przedsiębiorców sektora turystyki. Wskazuje ono, że rozwiązania KSeF budzą poważne wątpliwości konstytucyjne.

Zbyt duża wiedza o danych fakturowych podatników?

W ocenie Stowarzyszenia KSeF wprowadza powszechny i obligatoryjny mechanizm prewencyjnego gromadzenia pełnych danych fakturowych wszystkich podatników VAT, niezależnie od przesłanek ryzyka. Zakres tych danych wykracza poza minimum konieczne do weryfikacji prawidłowości rozliczeń podatkowych i obejmuje informacje pozwalające na analizę modelu biznesowego.

Stowarzyszenie podkreśla, że KSeF praktycznie uzależnia możliwość wystawienia faktury – podstawowego instrumentu obrotu gospodarczego – od sprawności centralnego systemu państwowego. Ryzyko awarii, błędów systemowych czy ograniczonej dostępności systemu przerzuca się na przedsiębiorców.

W odczuciu Stowarzyszenia, KSeF wprowadza powszechny, prewencyjny i niezróżnicowany mechanizm kontroli wszystkich przedsiębiorców, niezależnie od jakichkolwiek przesłanek wskazujących na nadużycia czy naruszenia prawa. Każdy przedsiębiorca jest traktowany przez system jako potencjalny sprawca naruszeń podatkowych, a dopiero później – ewentualnie – jako działający zgodnie z prawem. Odwraca to konstytucyjnie właściwą relację państwa z jednostką, w której domniemanie rzetelności i legalności działania obywatela jest punktem wyjścia, a ingerencja państwa następuje przy uzasadnionym podejrzeniu naruszenia prawa.

W efekcie KSeF nie tylko gromadzi dane „na zapas” – buduje architekturę fiskalnej kontroli o charakterze stałym i uprzednim, która nie jest reakcją na konkretne ryzyko, lecz trwałym elementem relacji przedsiębiorcy z państwem. Budzi to poważne wątpliwości co do zgodności z zasadą państwa prawa i ochrony zaufania jednostki do władzy publicznej – uważa Stowarzyszenie.

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa?

Zwraca też ono uwagę, że zakres danych przekazywanych do KSeF obejmuje informacje, które w realiach obrotu gospodarczego stanowią w istocie tajemnicę przedsiębiorstwa, w tym w szczególności: strukturę cen i rabatów, warunki współpracy z kontrahentami, modele rozliczeń, sezonowość działalności oraz sieć relacji handlowych. Dane te mają bezpośrednią wartość ekonomiczną i ich ochrona stanowi element konstytucyjnej ochrony wolności działalności gospodarczej i praw majątkowych.

Dlatego, w ocenie Stowarzyszenia – powszechne i automatyczne przekazywanie takich informacji do centralnego systemu bez związania ich z  procedurą kontrolną i bez ograniczenia do sytuacji podejrzenia naruszeń oznacza w praktyce wywłaszczenie informacyjne przedsiębiorców z ich know-how i tajemnicy handlowej, przy braku mechanizmów kompensacyjnych.

Czy KSeF podoła obsłudze 2,5 mld e-faktur rocznie?

Stowarzyszenie podkreśla, że NIK wskazała na istotne braki co do nadzoru nad projektem i opóźnienia w jego realizacji, mimo że system ma obsługiwać 2,5 mld dokumentów rocznie. W debacie publicznej i w interpelacjach poselskich wskazywano zaś, że KSeF nie został poddany pełnej, niezależnej weryfikacji bezpieczeństwa, co potęguje ryzyko naruszeń art. 47 i art. 51 Konstytucji i dodatkowo podważa zgodność rozwiązania z zasadą zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji).

W odniesieniu do osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą dane gromadzone w KSeF – faktury, kontrahenci, ceny, wolumeny sprzedaży – stanowią integralną część ich życia zawodowego, a tym samym podlegają ochronie art. 8 EKPC. System KSeF wprowadza zaś masowe, prewencyjne i niezróżnicowane gromadzenie tych danych, bez wymogu istnienia indywidualnego podejrzenia naruszenia prawa – wskazuje Stowarzyszenie.

Interpelacja poselska w sprawie KSeF

W listopadzie 2025 roku Bartłomiej Pejo, przewodniczący sejmowego Zespołu ds. Wsparcia i Rozwoju Małych i Średnich Przedsiębiorstw wystosował do ministra finansów i gospodarki interpelację (nr 13534) w sprawie wstrzymania obligatoryjnego wdrożenia Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF). Na stronie Sejmu nie znalazłem odpowiedzi na nią. Poniżej pełna treść interpelacji:

Szanowny Panie Ministrze,

Działając w poczuciu głębokiej troski o kondycję polskiej gospodarki, a w szczególności o los polskich małych i średnich przedsiębiorców, biorąc pod uwagę ich stanowisko wyrażone m.in. podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Wsparcia i Rozwoju Małych i Średnich Przedsiębiorstw, którym kieruję, pragnę zwrócić uwagę na artykułowaną przez nich potrzebę ponownego, dogłębnego przeanalizowania, a tym samym wstrzymania procesu obligatoryjnego wdrożenia Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF), którego wejście w życie w obecnej formie i terminie budzi poważne obawy.

Podczas posiedzenia wspomnianego wyżej zespołu z dnia 16 października 2025 r., w którym uczestniczyli przedstawiciele Ministerstwa Finansów, wzięło udział ok. 70 przedsiębiorców z różnych branż, którzy wyrażali duże niezadowolenie z powodu wprowadzania KSeF. Pomimo licznych wyjaśnień ze strony przedstawicieli ministerstwa, przedsiębiorców nie przekonały argumenty, że totalna centralizacja danych i inwigilacja transakcji są kluczem do sprawnego poboru podatków. To wyraźny sygnał, że KSeF w obecnej formie nie uzyskał społecznej akceptacji i budzi wątpliwości co do proporcjonalności oraz zasadności przyjętych rozwiązań.

Rozumiejąc potrzebę cyfryzacji i uszczelniania systemu podatkowego, nie można ignorować licznych sygnałów wskazujących, że sam system jest niedopracowany oraz że polscy przedsiębiorcy nie są gotowi na tak głęboką i nagłą rewolucję. Zastrzeżenia opierają się na czterech filarach:

1. niedostatecznym przygotowaniu technicznym,
2. negatywnym wpływie na działalność firm,
3. ryzyku bezprecedensowej inwigilacji gospodarczej,
4. zagrożeniu bezpieczeństwa danych.

Ad 1) Historia wdrażania KSeF jest naznaczona licznymi opóźnieniami, co samo w sobie stanowi dowód na istnienie fundamentalnych problemów z architekturą i wydajnością systemu. Potwierdza to raport Najwyższej Izby Kontroli z dnia 15 lipca 2025 r. [https://www.mddp.pl/vat-i-akcyza-nik-alarmuje-opozniony-ksef/], który wskazuje, że problemy z wydajnością, sygnalizowane już w 2023 roku, nie spotkały się ze skuteczną reakcją. Raport NIK wprost mówi o braku efektywnego nadzoru nad projektem, który ma przetwarzać ponad 2,5 miliarda faktur rocznie.

Udostępnione w październiku 2025 r. środowisko testowe (przedprodukcyjne) KSeF 2.0 niemal natychmiast ujawniło awarie i problemy techniczne. Sytuacja ta podważa wiarygodność zapewnień o stabilności oraz gotowości systemu. Wprowadzenie obowiązku korzystania z wadliwego narzędzia grozi paraliżem procesów fakturowania w skali całej gospodarki, prowadzącym do zatorów płatniczych, błędów w rozliczeniach i chaosu operacyjnego.

Ad 2) KSeF, wbrew deklaracjom o ułatwieniach, dla wielu firm, zwłaszcza z sektora MŚP, stanowi ogromne wyzwanie organizacyjne i finansowe. Badania z października 2025 r. ukazują alarmujący obraz: aż 69% biur rachunkowych i znaczący odsetek firm nie jest gotowych na wdrożenie systemu. Główne obawy to ryzyko błędów, problemy w komunikacji z klientami oraz konieczność poniesienia wysokich kosztów na nowe oprogramowanie, integrację systemów i przeszkolenie pracowników [https://monikarozycka.pl/aktualnosci/cyfrowa-rewolucja-zmiazdzy-polska-mikroprzedsiebiorczosc-cala-prawda-o-ksef/].

Szczególnie dotkliwe będzie to dla mikroprzedsiębiorców, którzy często nie posiadają rozbudowanych działów finansowo-księgowych, korzystając z prostych, darmowych narzędzi. Dla nich KSeF może być barierą, która zaważy na rentowności i sensie dalszego prowadzenia działalności. Prognozy formułowane przez organizacje branżowe wskazują na ryzyko fali zamykania jednoosobowych działalności gospodarczych oraz spadku liczby nowo zakładanych firm.

Ad 3) KSeF jest systemem centralizującym w jednym miejscu kompletne i szczegółowe informacje o każdej transakcji zawieranej w Polsce. Baza ta będzie zawierać nie tylko dane kontrahentów, ale również przedmiot transakcji, jego ilość i wartość. Oznacza to de facto likwidację tajemnicy handlowej. Państwo uzyska wgląd w strategie cenowe firm, marże, bazy klientów i dostawców, a także w prywatne zakupy obywateli, jeśli dokonują ich na fakturę.

Według analizy portalu Selfhosty.pl: „z uwagi na zawarte szczegółowe informacje o transakcji, udostępnione Rządowi tajemnica handlowa zniknie z życia publicznego, a przeciętny Kowalski straci jeszcze więcej prywatności” [https://selfhosty.pl/krajowy-system-efaktur-ksef-inwigilacja/]. Centralizacja tak wrażliwych danych stwarza ogromne ryzyko nadużyć, prowadząc do pełnej inwigilacji życia gospodarczego i prywatnego. Dane te mogą posłużyć do zaawansowanej inżynierii społecznej, a w skrajnych przypadkach do wywierania presji na obywateli poprzez narzędzia finansowe.

Ad 4) Stworzenie centralnej bazy wszystkich faktur w Polsce czyni z KSeF niezwykle atrakcyjny cel dla cyberprzestępców i obcych wywiadów gospodarczych. Skuteczny atak na ten system mógłby doprowadzić do katastrofalnego w skutkach wycieku danych, paraliżując polską gospodarkę i ujawniając najgłębsze tajemnice handlowe polskich firm. Zapewnienia dotyczące bezpieczeństwa systemu, w kontekście jego dotychczasowych problemów technicznych, są niewystarczające. Ryzyko związane z potencjalnym wyciekiem danych jest nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do potencjalnych korzyści z wdrożenia systemu w jego obecnej, obligatoryjnej formie.

Jak informują media dotychczas KSeF nie sprawdziły ani Wojska Obrony Cyberprzestrzeni, ani Centrum Zwalczania Cyberprzestępczości w Policji. Nie zajmował się nim NASK, czyli instytucja odpowiedzialna za bezpieczeństwo krajowych systemów informatycznych (https://www.money.pl/gospodarka/tykajaca-bomba-w-ksef-sluzby-nie-sprawdzily-systemu-7220939226114944a.html).

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy w Ministerstwie Finansów dostrzega się, że KSeF jest projektem niedopracowanym, ryzykownym i wdrażanym, w sposób który zagraża stabilności polskiej gospodarki?
2. Czy w ministerstwie dostrzega się, że wprowadzenie w życie w obecnej formie i terminie KSeF będzie eksperymentem, którego koszty poniosą przede wszystkim polscy mikro-, mali oraz średni przedsiębiorcy?
3. W jaki sposób przedstawiciele ministerstwa zamierzają przekonać przedsiębiorców, że centralizacja danych i inwigilacja transakcji są kluczem do sprawnego poboru podatków?
4. Czy ministerstwo rozważa wstrzymanie prac nad obligatoryjnym wdrożeniem KSeF do czasu pełnego rozwiązania zidentyfikowanych problemów technicznych i wydajnościowych?
5. Czy ministerstwo rozważa utrzymanie KSeF jako systemu dobrowolnego do czasu pełnego rozwiązania zidentyfikowanych problemów technicznych i wydajnościowych?
6. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie szerokich i rzetelnych konsultacji ze środowiskiem przedsiębiorców, księgowych i ekspertów IT w celu wypracowania realistycznego i bezpiecznego modelu cyfryzacji fakturowania, który uwzględni rzeczywiste potrzeby i możliwości polskich firm?
7. Czy ministerstwo podczas prac nad KSeF rozważało alternatywne wobec centralizacji rozwiązania?
8. Czy ministerstwo rozważa lub rozważało podczas prac nad KSeF ograniczenie obowiązku KSeF wyłącznie do dużych przedsiębiorstw (np. o przychodach przekraczających 2 mln euro rocznie)?
9. Czy ministerstwo rozważa lub rozważało podczas prac nad KSeF znaczące podniesienie limitów przychodów dla firm objętych obowiązkiem?
10. Czy ministerstwo rozważa lub rozważało podczas prac nad KSeF dłuższe, co najmniej do 2028 r., odroczenie wdrożenia systemu dla sektora MŚP?
11. Czy ministerstwo rozważa lub rozważało podczas prac nad KSeF realne wsparcie w adaptacji technologicznej dla sektora MŚP?
12. Czy ministerstwo rozważa lub rozważało podczas prac nad KSeF przeprowadzenie niezależnego audytu bezpieczeństwa systemu KSeF oraz publiczną prezentację jego wyników przed podjęciem decyzji o obligatoryjnym wdrożeniu?

Z wyrazami szacunku

Bartłomiej Pejo
Poseł na Sejm RP
Przewodniczący sejmowego Zespołu ds. Wsparcia i Rozwoju Małych i Średnich Przedsiębiorstw