Sztuczna inteligencjaPolecane tematy
5 postulatów do przywódców, by Europa nie przespała rewolucji AI
Zdaniem europejskich naukowców i przedsiębiorców należy uprościć zasady działania firm, uruchomić kapitał na ich rozwój, zapewnić dostęp do mocy obliczeniowej i danych oraz stworzyć instytuty AI zdolne przyciągać najlepszych badaczy. Za najbliższy sprawdzian politycznej woli uznają negocjacje unijnego budżetu na lata 2028–2034.

List „An Urgent Call: Europe Cannot Sleep Through the AI Revolution” skierowano do szefów państw i rządów wszystkich 27 krajów UE oraz przewodniczących Rady Europejskiej i Komisji Europejskiej. „Europa ma naukowców, inżynierów i pomysły, ale zbyt często to poza nią powstają firmy, które przekuwają te atuty w globalny biznes. Sygnatariusze listu otwartego do przywódców Unii Europejskiej chcą to zmienić” – pisze 27 naukowców i przedsiębiorców.
Autorzy listu diagnozują 3, powiązane problemy. Europa dysponuje mniejszym kapitałem i mniejszymi zasobami obliczeniowymi niż konkurenci, a jej firmom trudniej osiągnąć globalną skalę. W ich ocenie stawką jest nie tylko konkurencyjność gospodarki, lecz także zdolność Europy do samodzielnego rozwijania technologii i decydowania o tym, jak będą one wykorzystywane.
1. Jedne zasady, zamiast 27 krajowych ścieżek
Pierwszy postulat dotyczy uproszczenia regulacji cyfrowych. Autorzy nie kwestionują potrzeby ochrony bezpieczeństwa i praw podstawowych. Przekonują jednak, że można zachować te cele bez nakładania na innowatorów nadmiernych obciążeń administracyjnych. Pierwszy pakiet Digital Omnibus uznają za dobry początek, ale chcą, by przegląd unijnych przepisów cyfrowych zakończył się wiążącymi uproszczeniami, a nie jedynie rekomendacjami.
Według sygnatariuszy listu zbyt wielu europejskich przedsiębiorców już na starcie wybiera USA albo przenosi tam działalność na późniejszym etapie. Dlatego polityka, która ułatwia zakładanie startupów, ale nie odpowiada na potrzeby rosnących firm.
Najbardziej konkretną propozycją jest tzw. 28. reżim: wspólny europejski system prawny, dzięki któremu spółka mogłaby zarejestrować się raz i działać na tych samych zasadach we wszystkich państwach członkowskich. Sygnatariusze chcą też harmonizacji zasad dotyczących pracowniczych opcji na akcje. Chodzi o to, aby europejskie firmy mogły skuteczniej konkurować o specjalistów, oferując im udział we wzroście wartości przedsiębiorstwa.
Ten sam problem dotyczy uczelni i instytutów: według autorów również one potrzebują większej swobody, by pozyskiwać i zatrzymywać najlepszych badaczy.
2. Nie wystarczy założyć startupu, trzeba móc go rozwinąć w Europie
Autorzy rozróżniają dwa momenty, w których Europa traci firmy technologiczne. Pierwszy to decyzja, gdzie w ogóle założyć spółkę. Drugi przychodzi przy kolejnych rundach finansowania, gdy firma potrzebuje więcej kapitału i klientów, aby wejść na nowe rynki.
Według sygnatariuszy listu zbyt wielu europejskich przedsiębiorców już na starcie wybiera Stany Zjednoczone albo przenosi tam działalność na późniejszym etapie. Dlatego polityka, która ułatwia zakładanie startupów, ale nie odpowiada na potrzeby rosnących firm, rozwiązuje tylko połowę problemu.
List wzywa do dokończenia budowy jednolitego rynku kapitałowego i uruchomienia części europejskich oszczędności: fundusze emerytalne i ubezpieczyciele mieliby inwestować w fundusze finansujące rozwój europejskich spółek technologicznych.
Firmom rozwijającym technologie oparte na zaawansowanych badaniach autorzy proponują elastyczniejsze warunki licencjonowania własności intelektualnej, mniej barier regulacyjnych i dostęp do mocy obliczeniowej. Na etapie wzrostu potrzebny jest natomiast kapitał.
List wzywa do dokończenia budowy jednolitego rynku kapitałowego i uruchomienia części europejskich oszczędności: fundusze emerytalne i ubezpieczyciele mieliby inwestować w fundusze finansujące rozwój europejskich spółek technologicznych.
Administracja publiczna miałaby z kolei zostać ich klientem, zapewniając nie tylko przychody, lecz także możliwość wdrożenia technologii na większą skalę.
Obok kapitału i infrastruktury list stawia dane. Zdaniem sygnatariuszy zbyt wiele zasobów pozostaje rozproszonych lub niedostępnych dla badaczy i młodych firm. Proponują oni trwałe inwestycje w otwarte zbiory danych oraz zasady udostępniania, które chronią prywatność i bezpieczeństwo.
Zdaniem sygnatariuszy zbyt wiele zasobów pozostaje rozproszonych lub niedostępnych dla badaczy i młodych firm. Proponują oni trwałe inwestycje w otwarte zbiory danych oraz zasady udostępniania, które chronią prywatność i bezpieczeństwo.
Osobno wskazują na potrzebę pewności prawnej w sprawie ponownego wykorzystywania danych publicznie dostępnych. Sam fakt, że można do nich dotrzeć, nie rozstrzyga bowiem, na jakich zasadach wolno je wykorzystać.
3. Budżet UE ma pokazać, czy AI rzeczywiście jest priorytetem
Sygnatariusze doceniają dotychczasowe inicjatywy Unii, w tym przeznaczenie dziesiątek mld euro na gigafabryki AI. Zestawiają jednak te wysiłki z wydatkami amerykańskich firm, które według listu inwestują w infrastrukturę AI setki mld USD w ciągu 1 roku. Nie jest to porównanie identycznych kategorii: po jednej stronie są środki na konkretną europejską inicjatywę, po drugiej szersze nakłady przedsiębiorstw. Autorzy przywołują te liczby, aby pokazać, dlaczego sama budowa infrastruktury w ramach obecnych inicjatyw nie wystarczy.
Kolejny postulat autorów listu to wydzielenie środków na AI w Europejskim Funduszu Konkurencyjności i w kolejnym unijnym programie ramowym badań. List nie podaje kwoty. Wskazuje natomiast, jak te pieniądze powinny działać. Środki publiczne mają przyciągnąć wielokrotnie większe inwestycje prywatne.
Kolejny postulat autorów listu to wydzielenie środków na AI w Europejskim Funduszu Konkurencyjności i w kolejnym unijnym programie ramowym badań. Środki publiczne mają przyciągnąć wielokrotnie większe inwestycje prywatne.
Autorzy ostrzegają, że jeśli odpowiedniego finansowania nie uda się zabezpieczyć w negocjowanej perspektywie, kolejna szansa na jego uruchomienie w ramach wieloletniego budżetu pojawi się dopiero w 2035 r.
Nie wszystkie decyzje muszą czekać na nową perspektywę finansową. Sygnatariusze chcą, by już teraz wydatki na IT kierować do europejskich dostawców AI. To dwa, różne sposoby wsparcia. Przyszły budżet miałby zwiększyć zdolność Europy do rozwijania technologii, a zamówienia publiczne pomóc firmom znaleźć klientów i wdrażać to, co oferują.
4. Instytuty AI, w których najlepsi badacze będą chcieli pracować
W ocenie autorów Europa kształci znakomitych specjalistów, ale zbyt często warunki do prowadzenia najbardziej ambitnych projektów znajdują oni w zagranicznych firmach. List proponuje stworzenie silnych, niezależnych instytutów poświęconych AI, finansowanych wspólnie i długoterminowo przez Unię i państwa członkowskie. Miałyby one przyciągać badaczy jakością zespołów, dostępem do światowej klasy infrastruktury obliczeniowej oraz swobodą prowadzenia badań. Jako wzór organizacyjny autorzy wskazują instytuty ELLIS.
Niezależność naukowa nie ma przy tym oznaczać izolacji od biznesu. Instytuty powinny blisko współpracować z europejskimi firmami, aby wyniki badań podstawowych łatwiej przekładały się na produkty i wdrożenia. To ważne rozróżnienie. Ambicją listu nie jest jedynie zwiększenie liczby projektów badawczych w Europie, ale także stworzenie warunków, w których powstające tu rozwiązania mogą być rozwijane i komercjalizowane przez działające tu przedsiębiorstwa.
5. Konkurencyjność AI ma trafić na stałe do agendy przywódców
Ostatni postulat łączy pozostałe w jeden mechanizm odpowiedzialności politycznej. Rada Europejska i Komisja Europejska miałyby przyjąć stałą agendę konkurencyjności w AI, z publicznymi celami w czterech obszarach: inwestycjach, mocy obliczeniowej, talentach i upowszechnianiu wdrożeń. Szefowie państw i rządów co roku ocenialiby postępy, a za celami miałyby iść środki na ich realizację. Autorzy wskazują, co mierzyć i kto powinien rozliczać wyniki, ale nie wyznaczają wartości docelowych.
Rada Europejska i Komisja Europejska miałyby przyjąć stałą agendę konkurencyjności w AI, z publicznymi celami w czterech obszarach: inwestycjach, mocy obliczeniowej, talentach i upowszechnianiu wdrożeń.
List wzywa też do świadomego wspierania europejskich firm, które mają szansę konkurować globalnie, a nie tylko zdobyć silną pozycję na własnym rynku. Nie jest to postulat rezygnacji z regulowania AI. Autorzy chcą, by obok pytania o to, jak bezpiecznie korzystać z technologii, przywódcy równie wyraźnie stawiali drugie: kto będzie ją rozwijał, finansował i wdrażał?
Polski akcent w liście do rządów UE
Wśród naukowców i przedsiębiorców znaleźli się też przedstawiciele Polski: Rafał Brzoska, CEO InPostu, Piotr Sankowski, dyrektor IDEAS Research Institute i profesor Uniwersytetu Warszawskiego oraz Mati Staniszewski, CEO ElevenLabs. Wśród sygnatariuszy z innych krajów są m.in. Yann LeCun, ekonomista Philippe Aghion, szef DeepL Jarosław Kutyłowski i dyrektor Instytutu ELLIS w Tybindze Bernhard Schölkopf.





