2 grudnia mija termin wdrożenia unijnej dyrektywy o pracy platformowej. Polskie przepisy mają objąć m.in. kurierów i kierowców korzystających z aplikacji Uber, Bolt czy Glovo. Pojawia się jednak pytanie, czy nowe regulacje będą dotyczyć także twórców zarabiających na YouTube, TikToku i Twitchu, których dochody w dużej mierze zależą od algorytmów.

Zgodnie z dyrektywą i projektem polskiej ustawy, jeśli platforma faktycznie organizuje pracę danej osoby, przykładowo, przydziela jej zlecenia, ustala stawki i rozlicza wyniki, to będzie obowiązywać domniemanie stosunku pracy. W razie sporu, podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy lub przed sądem, platforma będzie musiała wykazać, że dana osoba nie jest jej pracownikiem.
Nowe przepisy mają też zwiększyć przejrzystość zarządzania algorytmicznego. Platformy będą musiały informować, jakie dane i kryteria wpływają na przydzielanie zleceń, ocenę pracy czy blokowanie kont.
Jednym z głównych uzasadnień dyrektywy (UE) 2024/2831 jest skala zjawiska. Według Rady UE, za pośrednictwem platform cyfrowych pracuje w Unii około 28 mln osób. Szacuje się, że nawet 5 mln z nich może być błędnie zakwalifikowanych jako samozatrudnieni, przez co nie korzystają z ochrony przysługującej pracownikom. Z kolei około 55% osób pracujących za pośrednictwem platform zarabia mniej niż wynosi godzinowa płaca minimalna netto.
Kurierzy chcą wyboru, Polacy popierają etaty. A co z twórcami?
Planowane zmiany budzą jednak mieszane reakcje. W badaniu Polskiego Związku Partnerów Aplikacyjnych, przeprowadzonym na początku 2025 roku wśród 3785 kierowców i kurierów, 72% respondentów zadeklarowało, że w przypadku przymusowego przejścia na etat rozważy odejście z zawodu.
Związki zawodowe podważają te wyniki i domagają się szerszej ochrony, w tym gwarancji minimalnego wynagrodzenia. Z kolei w sierpniowym sondażu IBRiS dla „Rzeczpospolitej”, 69% Polaków poparło zatrudnianie kierowców i kurierów platform na umowach o pracę.
Choć debata koncentruje się na osobach wykonujących usługi za pośrednictwem aplikacji, pojawiły się również pytania o twórców internetowych. Ich dochody także zależą bowiem od decyzji algorytmów, a zasięgi potrafią gwałtownie się zmieniać bez wyraźnego uzasadnienia.
„Twórcy i twórczynie są jednak w innej sytuacji niż kurierzy. Sami decydują, co, kiedy i dla kogo tworzą” – zauważa Krzysztof Bartnik, CEO i założyciel Imker. „Najważniejsze jest to, czy platforma organizuje pracę wykonywaną przez osoby fizyczne. Sama wypłata wynagrodzenia o tym nie przesądza, Kurier dostarcza przesyłkę, ponieważ to klient złożył zamówienie, a aplikacja przydzieliła mu zlecenie. Widz nie zamawia filmu u twórcy, a YouTube nie przydziela mu zadań i nie wyznacza terminów” – dodaje.
O objęciu przepisami decyduje bowiem nie sam fakt wypłacania wynagrodzenia, lecz to, czy platforma organizuje pracę wykonywaną przez daną osobę. Wątpliwości mogą dotyczyć serwisów, które samodzielnie przydzielają twórcom kampanie reklamowe i rozliczają ich realizację. Zakres polskiej ustawy nie jest jeszcze ostatecznie przesądzony.
Algorytmy nadal poza kontrolą twórców
Brak objęcia dyrektywą o pracy platformowej nie oznacza, że twórcy są pozbawieni wszelkiej ochrony. Unijny Akt o usługach cyfrowych (DSA) zobowiązuje platformy do wyjaśnienia decyzji o blokadzie konta, wstrzymaniu wypłat czy ograniczeniu widoczności treści, jeśli wynikają one z naruszenia prawa lub regulaminu. Przepisy nie zabezpieczają jednak przed zwykłą zmianą algorytmu. Platforma może z dnia na dzień zmienić sposób rekomendowania materiałów, a twórca straci wówczas znaczną część zasięgów, nawet jeśli nie naruszył żadnych zasad.
Kolejne regulacje mogą pojawić się w ramach zapowiadanego przez Komisję Europejską na grudzień br. projektu Quality Jobs Act. Jednym z pięciu obszarów konsultacji jest zarządzanie algorytmiczne, czyli wykorzystywanie oprogramowania do przydzielania zadań, oceny wyników oraz podejmowania decyzji o nagrodach i karach. Nowe zasady mogą dotyczyć również tradycyjnych firm, a nie tylko platform cyfrowych.
„Algorytmy, regulaminy platform i przepisy będą się zmieniać, a twórca czy twórczyni nie mają na to wpływu” – mówi Krzysztof Bartnik. „Nie muszą jednak czekać, by ktoś ich ochronił. Mogą już teraz zbudować sobie zabezpieczenie: stworzyć własny produkt, który odpowiada na potrzeby odbiorców, zbierać adresy do własnej listy mailowej, żeby docierać do ludzi bez pośrednictwa algorytmu, i mieć kilka źródeł przychodu zamiast jednego. W Imker pomagamy twórcom przejść tę drogę ku niezależności” – podsumowuje.





