Po uruchomieniu GSM-R na 11 głównych magistralach będzie można uruchomić system ETCS. Dzięki temu pociągi w Polsce nie będą musiały ograniczać prędkości do 160 km/h. W końcu pozwoli to uruchomić Koleje Dużych Prędkości!
Polskie Linie Kolejowe (PLK) podpisały pod koniec grudnia 2025 roku ugodę z firmami Nokia Solutions and Networks, Fonon i SPC-2 przy udziale Prokuratorii Generalnej RP. Ugoda kończy skomplikowany proces mediacyjny związany z roszczeniami stron i umożliwia dalsze wdrażanie systemu GSM-R na kluczowych liniach kolejowych w Polsce.
Przypomnijmy, przetarg na budowę systemu łączności GSM-R ogłoszono we wrześniu 2015 roku. Do jego rozstrzygnięcia doszło w październiku 2017 roku. Wówczas podpisano umowę z konsorcjum firm Nokia Solutions and Networks, Fonon i SPC-2.
Wartość podpisanego 10 lat temu kontraktu wynosiła prawie 2,8 mld zł. Obejmował on montaż systemu łączności GSM-R na ponad 13 tys. kilometrów linii kolejowych oraz postawienie 1270 stacji bazowych.
„Zastaliśmy ten projekt – zostawiony przez poprzedników – w katastrofalnym stanie. Obecnie chcemy, aby Nokia Solutions and Networks oraz SPC – partnerzy konsorcjum – wrócili na plac budowy (w maju 2023 roku pisano o ponad 1000 dniach opóźnień w realizacji projektu – przyp. red.). Dziś wciąż prowadzone są mediacje w Sądzie Polubownym przy Prokuratorii Generalnej” – mówił w październiku 2024 roku Piotr Kubicki, ówczesny członek zarządu ds. transformacji cyfrowej spółki PKP Polskie Linie Kolejowe.
Niezależnie od zakresu projektu objętego ugodą, PLK SA w okresie od grudnia 2025 do marca 2026 uruchamiają na stałe łączność przez nowoczesny system GSM-R na około 1500 km linii kolejowych.
Warto przy tym zaznaczyć, że Grupa PKP uruchomiła właśnie przetargi na zakup pociągów jeżdżących nawet 350 km/h. Jednocześnie większość nowego taboru w Polsce ma wbudowany zarówno system GSM-R, jak i ETCS2. Może więc funkcjonować zgodnie z europejskim systemem zarządzania ruchem kolejowym.
Obecnie tylko na odcinku Warszawa – Trójmiasto pociągi w Polsce, także Pendolino, mogą jechać szybciej niż wspomniane 160 km/h (ok. 200 km/h). To efekt braku cyfryzacji w PLK.
Bez GSM-R nie mógłby powstać w Polsce europejski system zarządzania ruchem kolejowym ERTMS (European Rail Traffic Management). GSM-R ma być warstwą transmisyjną dla tego systemu i obsługiwać łączność głosową dla cyfrowego radia i transmisje danych do przesyłania informacji na potrzeby systemu ETCS2.
GSM-R to nie jest „najnowsza” technologia. Działa w standardzie 2G. Jej następca, Future Railway Mobile Communications System – FRMCS – będzie działał już na bazie technologii 5G. Ale zaznaczmy, że standard ten nie jest jeszcze gotowy. Dopiero w 2023 roku pojawiło się rozporządzenie Komisji Europejskiej 2023/1695 w sprawie technicznej specyfikacji interoperacyjności w zakresie podsystemów „sterowanie” systemu kolei. Wówczas FRMCS stał się faktem. Ta technologia ma zastąpić GSM-R w roku 2030.
Aby dokończyć budowę GSM-R w całej Polsce potrzeba około 3-4 lat. Szacowany koniec projektu to lata 2029-2030.
W 2024 Piotr Kubicki wspominał o 63 scenariuszach wykorzystania systemu FRMCS. Warto bowiem pamiętać, że GSM-R obsługuje bowiem kilka, krytycznych usług, takich jak transmisja danych i głosu, roaming międzynarodowy czy lokalizacja pociągu.
Jednym z przykładowych scenariuszy może być zmiana podejścia do Centralnego Systemu Dynamicznej Informacji Pasażerskiej. Dziś dane do wyświetlaczy pokazujących przyjazdy i odjazdy na stacjach przekazywane są po kablu. W przyszłości w każdej takiej tablicy będzie modem 5G i wyświetlane dane będą przesyłane radiowo. W przyszłości łącza światłowodowe będą dochodzić tylko do nadajników systemu łączności FRMCS.
Inny scenariusz dotyczy komunikacji z systemami automatyki przemysłowej. To co dzisiaj odbywa się na serwerach i komputerach, które stoją w lokalnych centrach sterowania pociągów, w przyszłości będzie odbywać się w chmurze obliczeniowej. To jest zmiana myślenia o 180 stopni. Tego nie było na kolei i do tego kolej musi się przygotować. To jest proces na kilkanaście lat.
